नेपाल विविधताले भरिएको सुन्दर देश हो, जहाँ हरेक दिनजसो कुनै न कुनै सांस्कृतिक उत्सव भइरहेकै हुन्छ। आज कात्तिक २४ गते नेपाली समाजका लागि एउटा अत्यन्तै विशेष र पावन दिन हो। आज तिहार (यमपञ्चक) को चौथो दिन प्रकृति र जनावरको पूजा गरिने गोवर्द्धन पूजा र गोरु पूजा मात्र होइन, नेवाः समुदायको मौलिक परम्परा ‘म्हः पूजा’ र नेपालको आफ्नै माटोको संवत् ‘नेपाल संवत् ११४७’ को नयाँ वर्ष पनि एकैदिन परेको छ।
आज देशैभर कुन-कुन चाडपर्वहरू कसरी मनाइँदैछन् त? आउनुहोस्, यसको सांस्कृतिक र सामाजिक महत्त्वबारे चर्चा गरौँ।
गोवर्द्धन पूजा र गोरु पूजा (हलि तिहार)
नेपाली संस्कृतिमा प्रकृति र मानव जातिबीचको अन्तरसम्बन्धलाई ठूलो सम्मान दिइन्छ। आजको दिन घर-घरमा गाईको गोबरबाट गोवर्द्धन पर्वतको आकृति बनाई त्यसको श्रद्धापूर्वक पूजाआजा गरिन्छ। द्वापर युगमा भगवान श्रीकृष्णले आफ्नो कान्छी औंलाले गोवर्द्धन पर्वत उठाई गोकुलवासीहरूलाई देवराज इन्द्रको प्रकोप (अतिवृष्टि) बाट बचाएको सम्झनामा यो पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ।
यसैगरी, कृषिप्रधान देश नेपालमा वर्षभरि खेतीपातीमा सघाउने र अन्न उब्जाउन मद्दत गर्ने गोरुको पनि आज विशेष पूजा गरिन्छ। गोरुलाई नुहाइधुवाइ गरी माला लगाइदिने, टीका लगाउने र विभिन्न मिष्ठान्न परिकार खान दिने गरिन्छ। यसले मानव र जनावरबीचको आत्मीय सम्बन्ध र कृतज्ञतालाई झल्काउँछ।
म्हः पूजा (आफ्नै शरीरको पूजा)
काठमाडौँ उपत्यका र देशभर रहेका नेवाः समुदायमा आज साँझ म्हः पूजा अर्थात् ‘आफ्नै आत्मा र शरीरको पूजा’ गरिँदैछ। ‘म्ह’ को अर्थ नेवारी भाषामा शरीर वा आत्मा हुन्छ। मानिसले वर्षभरि समाज र परिवारका लागि काम गर्दा आफ्नो शरीरलाई बिर्सेको हुन सक्छ, त्यसैले आजको दिन आफ्नै शरीरको रक्षा, सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दै यो पूजा गरिन्छ।
घरको मूल कोठामा परिवारका सबै सदस्यहरू लहरै बसेर भुइँमा विशेष रङ्गोली (मण्डल) बनाउँछन्। उक्त मण्डलमा विभिन्न फलफूल, अण्डा, माछा र तान्त्रिक विधिअनुसार पूजा गरी ऐश्वर्य र सुस्वास्थ्यको आशीर्वाद लिइन्छ। यो परम्पराले संसारमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण आफ्नै जीवन र शरीर हो भन्ने गहिरो दर्शन सिकाउँछ।
नेपाल संवत् ११४७ को आरम्भ (न्हुदँया भिंतुना)
आजैका दिनबाट नेपालको मौलिक संवत् नेपाल संवत् ११४७ सुरु भएको छ। राष्ट्रिय विभूति शङ्खधर साख्वाले विक्रम संवत् ९३७ (इस्वी संवत् ८७9) मा गरिब जनताहरूको ऋण मोचन गरिदिएको खुसीयालीमा यो संवत् स्थापना गरेका थिए।
नयाँ वर्षको यस अवसरमा नेवाः समुदायमा ‘न्हुदँया भिंतुना’ (नयाँ वर्षको शुभकामना) भन्दै एकापसमा खुसी साटासाट गरिन्छ। आज काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर लगायतका विभिन्न स्थानहरूमा परम्परागत बाजागाजा र झाँकी सहितका विशाल सांस्कृतिक र्यालीहरू निकालिन्छन्, जसले नेपालको मौलिक पहिचान र इतिहासलाई जीवित राख्न मद्दत पुर्याउँछ।
आजको दिन नेपालको सांस्कृतिक सम्पन्नताको एउटा बलियो उदाहरण हो। एकातिर प्रकृति र जनावरप्रतिको आदर, अर्कोतिर आफ्नै शरीरप्रतिको सम्मान र अर्कोतर्फ देशको मौलिक इतिहास झल्काउने नयाँ वर्ष। यी सबै पर्वहरूले नेपाली समाजमा आपसी सद्भाव, भ्रातृत्व र उमङ्ग थपेका छन्। तिहारको यो उज्यालो माहौलमा मनाइँदै गरेका आजका सम्पूर्ण चाडपर्वहरूले हामी सबैको जीवनमा सुख, शान्ति र समृद्धि ल्याऊन्।
About The Author
